Patates Kahverengi Çürüklüğü ve Bakteriyel Solgunluk, Ralstonia solanacearum adlı etmenin oluşturduğu bir sebze hastalığıdır.
Hastalık Tanımı
Ralstonia solanacearumun boyutları 0.5-0.7 x 1.5-2.5 u.m dır. Bakteri, gram-negatif ve polar kamçıya sahiptir. Etmen 5 adet biovara ve 5 farklı ırka sahiptir. En önemli biovarı patateste kahverengi çürüklük yapanıdır. Bu biovar ülkemiz iklim şartlarına adapte olmuştur. Solanaceae familyasından sadece patatesi değil bu familyaya ait sebzeleri de hastalandırabilmektedir. Etmen patates yumruları ile taşınıyor olarak bilinmekte fakat solanaceae familyasına ait olan diğer sebzelerin tohumuyla taşınıp taşınmadığı hakkında kesin bir bilgi yoktur. Hastalık etmenin kaynağı genellikle topraktır. Enfeksiyon kökler aracılığıyla gerçekleşmektedir.
Enfeksiyon sistemik olarak ksilem dokuları aracılığıyla bitki içerisinde ilerlemekte ve solgunluk oluşturmaktadır. Hastalık etmeninin yayılışında latent (hastalık olmasına rağmen belirti olmaması) enfeksiyonların bulunması önemlidir. Latent enfeksiyonlu yumruların bir bölgeden diğer bir bölgeye gitmesi hastalığın yayılışında çok etkilidir. Sadece yumrular değil sulama kanalları, akarsular gibi su kaynakları da hastalığın yayılışı açısından etkili rol oynamaktadırlar. Etmen köpek üzümü, yaban mersini gibi yabancı ot türlerinde de kışlayabilmektedir.
Patates Kahverengi Çürüklüğü Belirtileri
Hastalık etmeninin belirtileri bitkide yeşil aksam ve yumruda gözükmektedir. Yeşil aksamdaki ilk belirti tipi, sıcak yaz günlerinde uç yapraklarda görülen solgunluklardır. Susuzluktan olan solgunluklar gibi geceleri kaybolma görülmemektedir. Hastalığın ilerleyen evrelerinde yapraklar bronzlaşacak, kök boğazına yakın gövdede ise kahverengi çizgileşmeler meydana gelecektir. Hastalık yumruda dışarıdan anlaşılmayabilir. Hastalıkla bulaşık bu şekilde bitkiler kesildiğinde beyaz sümüksü bir akıntı oluşmaktadır.
Dikkat edilecek husus, hastalık belirtilerinin “Patates Halka Çürüklüğü” ile karıştırılmamasıdır. Hastalık bulunan yumru kesildiği zaman iletim demetlerinde kahverengileşmeler ve bu kahverengi yerlerden beyaz akıntılar oluşmaktadır. Ayrıca nekrotik lekeler de bulunmaktadır. Hastalık bu belirtilerden ötürü “Kahverengi Çürüklük” adını almıştır.
Hastalık belirtileri domateste de görülmektedir. Günün sıcak saatlerinde uç yapraklarda görülen solgunluklar, hastalık belirtilerinden biridir. Hastalık uygun koşullar olduğunda çok hızlı yayılabilmektedir. Bitki boyunda kısalmalar ve fazla sayıda yan kök oluşumu gözlenmektedir. Bitki gövdesi ortadan ikiye ayrıldığında iletim demetlerindeki kahverengileşme ve bu gövde suyun içine koyulduğunda suya doğru beyaz bir akıntı olması hastalık teşhisinde önemli belirtilerdendir.
Etkili bir mücadelesi olmamasından dolayı patateste yumruda ve domateste fidelerde hastalık toleransı sıfırdır. Hastalık etmeni iç ve dış karantina listesinde de yer almaktadır.
Patates Kahverengi Çürüklüğü Hastalığında Kültürel Önlemler
- Hastalığın bulunduğu bölgelerden tohumluk alınmamalıdır. Hastalık yumru ile taşındığından dolayı bu durum hastalığın yayılmasına sebep olabilmektedir.
- Hastalıktan ari sertifikalı tohumluk yumrular kullanılmalıdır. Hastalık bulunmayan topraklarda üretim yapılmasına dikkat edilmelidir.
- Sulama kanalları, akarsular hastalığın yayılmasında etkili olduğu için sulama için yer altı sularının kullanılması gerekmektedir.
- Hastalığın görüldüğü arazilerde 5 yıl nadas yapılmalıdır. Bu imkan yoksa en az 3 yıl nadas yapıp 2 yıl konukçusu olmayan bitkiler ekilebilir.
- Hastalıklı bölgelerde yetiştirildiği tespit edilen ürünler çöp fırınlarında yakılmalı, yüksek sıcaklık uygulaması yapılarak hastalık etmenin öldüğünden emin olunduktan sonra hayvan yemi olarak yada tarımsal olmayan yerlerde sızıntı riski olmadığında derin bir şekilde gömülerek imha edilmelidir.
- Sulama kanalları, akarsular ya da tarla kenarlarında bulunan köpek üzümü, yaban mersini gibi konukçu yabancı otların imhası da hastalığın yayılmasını önlemek için gereklidir.
- Hastalık bulunan tarlada nematodlar ile mücadele yapılmalıdır. Bunun sebebi ise hastalık etmeni ile nematodlar sinerjistik ilişki içerisindedirler.
- Üretimde kullanılan makineler, aletler, depolanacak alanlarda mutlaka dezenfeksiyon yapılmalıdır.
Karantina Önlemleri
Bu hastalığın mücadelesi için , Avrupa Birliği mevzuatı kapsamında 29 Eylül 2002 tarih ve 24891 sayılı Resmi Gazetede “Ralstonia solanacearumun Mücadelesi Hakkında Tebliğ” yayınlanmıştır. Karantina önlemleri bu tebliğe göre her ülke tarafından ihraç ve ithal durumunda uygulanmaktadır.
Patates Kahverengi Çürüklüğü Kimyasal Mücadelesi
Bilinen bir kimyasal mücadele yöntemi bulunmamaktadır.
