Salatalık – Hıyar Yetiştiriciliği ve Üretimi

Salatalık – Hıyar Yetiştiriciliği ve Üretimi

Bilinen adıyla Salatalık, halk tabiri ile Hıyar yazlık bir sebzedir. Yaz aylarında açık alanda yetiştirilir. Kış aylarında ise örtü altında yetiştiriciliği yapılır. Ülkemizde salatalık üretiminin %60-70’i açık alanda yapılmaktadır.

Günlük hayatımızda özellikle salataların vazgeçilmezlerinden bir tanesi olan salatalık – hıyar bitkisi birçok farklı isimde ve yapıda yetiştirilmektedir. Bazıları günlük tüketim için uygun iken bazıları ise daha çok turşu hazırlama için kullanılmaktadır.

 

Salatalık – Hıyar Bitkisinin Morfolojik Özellikleri

Kök

Hıyar bitkisi toprak rutubetini çok sever. Bu yüzden kökleri yüzlektir ve optimum koşullarda 20-25 cm derinlikte gelişir. Bitkinin ana kökü 5-10 cm uzunluğunda kazık karakterlidir. Ana kökün üzerinde bolca saçak kök uzantısı vardır.  Kök kumlu ve hafif bünyeli topraklarda 100-200 cm, killi ve ağır bünyeli topraklarda ise 50-100 cm derinliğe gidebilir. Bitki kökünün büyük bir çoğunluğu 10-20 cm derinlikte yer alır.

Gövde

Hıyar bitkisi otsu bir gövdeye sahiptir. Gövde sürünücü ve tırmanıcı özelliktedir. Gövde yapısı köşeli ve tüylüdür. Bitkinin gövde üst aksamları taşıyacak güce sahip olmadığı için yakındaki nesnelere tutunarak ve sarılarak büyüme gösterir. Gövde boğumlardan oluşur. Bu boğumlar üzerinde yaprak ve sülükler bulunur. Yaprak koltuklarından yan dallar uzar. Dişi ve erkek çiçekler yaprak koltuklarından meydana gelmektedir. Ana gövde üzerinden ortalama 4-6 yan dal çıkar. Bu dalların her birinden de 4-6 yan dal uzar.

Yaprak

Bitkinin yaprakları gövde üzerinde bulunan boğumlar üzerinde gelişir. Uzun bir sapa sahip olan yaprakların büyüklük ve şekilleri birbirinden farklıdır.

Çiçek

Hıyar bitkisinin çiçekleri tek evciklidir. Yani erkek ve dişi organlar farklı çiçekler üzerinde bulunurlar. Çiçekler tekli veya çoklu olarak yaprak koltuklarından çıkar. Erkek çiçekler dişi çiçeklere göre daha erken gelişirler. Yan dallarda dişi çiçek yoğunluğu daha fazladır. Bu nedenle uç alımı yapılarak yan dalların oluşması sağlanır. Olgunlaşan çiçek tozları yapışkan bir madde ile birbirlerine bağlanırlar ve böylelikle dağılmazlar. Bu durum çiçeklerin rüzgarla taşınmasına engeldir. Bu yüzden çiçeklerin böcekler yardımıyla taşınması gerekmektedir. Dişi çiçeğin ucunda meyve taslağı bulunur. Dişi çiçeğin sapı erkek çiçeğe göre daha uzundur.

Son zamanlarda döllenme olmadan meyve veren bitki çeşitleri geliştirilmiştir. Fakat bu çeşitlerde döllenmeyi engellemek için taşıyıcı böceklerin uzak tutulması gerekmektedir. Bunun dışında döllenmeli çeşitlerde bulunmaktadır. Bu bitkilerin %90 ı sadece dişi çiçek vermektedir. Geriye kalan bitkiler yalnızca erkek çiçek verirler. Ürün kayıpları yaşanmaması için bu bitkilerin uzaklaştırılması gerekmektedir.

Meyve

Meyvelerin şekil ve büyüklükleri birbirinden farklıdır. İçi boş meyveler de görülebilir. Bu meyvelerin Pazar kalitesi düşüktür.

Tohum

Ortalama 30-60 hıyar tohumu 1 grama tekâmül eder. Ticari olarak kullanılan tohumların en az %80-90’ının çimlenmesi gerekmektedir. Optimum çimlenme sıcaklığı 25-30 C°’dir. 10 dereceden düşük ve 40 dereceden yüksek sıcaklıklarda çimlenme oranı ciddi oranda azalır.

 

 

Salatalık – Hıyar Bitkisinin Yetiştirilme Özellikleri

İklim

Ilıman iklimden hoşlanan hıyar bitkisinde soğuk havalarda üşüme, çok sıcak havalarda ise aşırı su kaybı ve buna bağlı fizyolojik bozukluklar görülür. Bitkinin direkt ışık ihtiyacı azdır.

Toprak

Hıyar bitkisi toprak seçimi konusunda oldukça kaprislidir. Aşırı nemli, soğuk, killi ve su düzeyi düşük olan topraklarda istenilen verim alınamaz. Ağır bünyeli topraklarda çiçek oluşumu gecikir, kök hastalıklar görülme riski çoğalır. Hafif bünyeli topraklarda bilinçli bir gübreleme yapıldığı takdirde verimli bir üretim yapılabilir. Bitkinin yetişebilmesi için optimum ph aralığı 5.5-5.8 dereceleri arasındadır. Düşük ph değerine sahip topraklarda Mg eksikliği ortaya çıkabilmektedir.

Toprak hazırlığı ve ekim-dikim

Hıyar yetiştiriciliği yapılacak olan toprak kışın derin sürülerek su toplaması sağlanır. İlkbaharda ise 10-15 cm derinlikte yüzeysel bir sürüm yapılmalıdır. Baklagil, soğan, pırasa, pancar ve lahana grubu sebzelerin ekimi yapılmış toprakta hıyar bitkisi çok iyi gelişim göstermektedir. Tahıl, patates ve domates üretimi yapılmış tarlalarda hıyar bitkisi yetiştirilirse iyi verim alınamaz. İyi verim alınabilmesi için ortalama 4 yılda bir ekim nöbeti uygulanmalıdır.

Hıyar bitkisi düz tarlada yetişebildiği gibi herek vererek veya askıya alınarak da yetiştiriciliği yapılabilir. Hıyar yetiştiriciliğinde 4 farklı yöntem vardır. Bunlar; tek sıralı yetiştirme, çift sıralı yetiştirme, fide ile üretim ve örtü altı yetiştiriciliğidir. Tohum ekimi el ile yapılabildiği gibi işçiliği azaltmak için mibzerle de yapılabilmektedir. Tohum ekimi yapıldıktan sonra tarlaya yanmış ahır gübresi atılarak kaymak tabaka oluşumu engellenebilir.

 

Tek Sıralı Yetiştirme

Tek sıralı yetiştirme, makinalı ekimde ve toprak işlemede kolaylık sağlamaktadır. El ile yapılan ocak usulü tek sıra ekimlerde sıra arası mesafe 130-140 cm, sıra üzeri mesafe ise 40-50 cm olacak şekilde ayarlanmalıdır. Tohum tavlı toprakta 4-5 cm derinliğe her ocağa 2-3 tohum gelecek şekilde ekilmelidir.

Mibzerle yapılan tohum ekimlerinde dönüm başı 300-400 g, elle yapılan ekimlerde ise dönüme 200-250 g tohum atılmalıdır. Mibzerle yapılan ekimler sıra arası mesafe 130-140 cm, sıra üzeri mesafe ise 10-15 cm olacak şekilde ayarlanmalıdır. Tohum ekimi yapılan toprağın sıcaklığı en az 15 C° olmalıdır.

Çift Sıralı Yetiştirme

Çift sıralı yetiştirmede tohumlar 65-70 cm genişlikte açılan karıkların boyun noktalarına ekilir. Karıklar dar aralıklara sahiptir ve sulama yaparken kullanılır. Diğer aralıklar 130-140 cm mesafede bırakılmalıdır.

Fide İle Üretim

Hıyar yetiştiriciliğinde erkencilik sağlanmak isteniyorsa fide ile üretim yapılmalıdır. Tohumlar viyol, torba veya saksılara ekilir. Tohumun ekildiği yatak hastalık ve zararlı içermemelidir. Don tehlikesi geçene kadar çıkan fideler seralarda bekletilir. Dikim büyüklüğüne ulaşmış en az 2 gerçek yaprağa sahip fideler kökündeki toprağıyla birlikte tarlaya dikilir.

Dikim yapılmadan 12 saat evvel fidelerin dikili olduğu kaba su verilmelidir. Aksi taktirde fidenin kökündeki toprak kökten ayrılır ve bu durum fidelerin tutma oranını azaltır. Fide ile üretim 2-3 hafta erkencilik sağlar.

Örtü Altı Yetiştiriciliği

Örtü altı yetiştiriciliğinde karıkların üstünde derinliği karık tabanı ile aynı seviyede olan ocaklar oluşturulur. Tohum ekimi bu ocaklara yapılır. Tohum ekimi yapılan karık sırtları 0.2 mm kalınlıktaki bir plastik örtüyle örtülür. Fidelerin çıkış yapacağı bölgelere kesikler atılarak çıkan fidelerin zarar görmemesi sağlanır.

Saksı ve plastik tüplerde yetiştirilen fidelerin tünel altında yetiştirilmesi de bir diğer yöntemdir. Bu yöntemin uygulanmasıyla 3-4 hafta erkencilik sağlanabilir.

Bu üretim yöntemleri düz tarla üzerinde yapılan yetiştiriciliklerde kullanılır. Bu yöntemlerden ayrı olarak sırık veya askı vererek de yetiştiricilik yapılabilir. Bu yöntemdeki amaç sıra üzeri ve sıra arası azaltarak birim alan başına daha fazla bitki dikilebilmesini sağlamaktır.

 

Çapalama

Fide haline getirilmeden direkt olarak toprağa ekilen hıyar tohumlarının ilaçlanması gerekmektedir. Tohum tarlaya ekildikten ortalama 5-10 gün içinde ekilen tohumlar çimlenir ve toprak yüzeyine çıkarlar. Eğer birim alan başına düşen bitki sayısında fazlalık varsa seyreltme yapılmalıdır. Bitkinin çimlenerek toprak yüzeyine çıkmasının ardından ilk çapalama yapılır. Bitkinin kök boğazları toprakla doldurulur. Bu işlem sonrasında bitkinin gelişimi hızlanır. Ortam şartlarına ve toprak yapısına göre çapalama işlemlerine düzenli olarak devam edilmelidir.

Sulama

Hıyar bitkisi suyu çok sever. Yetiştiriciliğin yapıldığı toprak süzek bir topraksa gün aşırı, orta süzek bir topraksa üç günde bir, killi bir topraksa 5-6 günde bir sulama yapılmalıdır. Bitki sık ve hafif sulama yapılmasını sever.

Gübreleme

Hıyar bitkisi organik maddece zengin topraklarda iyi verim verir. Yetiştiriciliğin yapılacağı tarlaya tohum ekimi yapılmadan birkaç ay önce dönüm başına 3-6 ton yanmış ahır gübresi atılmalıdır. Yapılan organik gübreyi tamamlayıcı olarak dönüm başına 5-10 kg azot, 8-10 kg fosfor, 10-15 kg potasyum, 4-6 kg kalsiyum ve 5 kg magnezyum uygulanmalıdır. Magnezyum verim için çok büyük önem taşımaktadır. Azot verim ve kalite arttırılması açısından oldukça önemlidir. Topraktaki azot oranı optimum şartlara aykırı olursa meyve iri ve yumuşak olur. Bu durum pazar kalitesi açısından istenmeyen bir durumdur. Eğer toprakta azot eksikliği varsa yapraklar sararır, meyvelerin açık renkli ve küçük olur. Azotlu gübrenin yarısı tohumlar ekilmeden toprak hazırlığı esnasında uygulanmalıdır. Kalan kısmın yarısı kol atma döneminde, diğer yarısı ise meyve bağlama döneminde uygulanmalıdır. Fosfor meyve tutumu için çok büyük önem taşır. Fosfor eksikliğinde triple süper fosfat verilmelidir. Fosfor eksikliğinde bitki gelişiminde yavaşlama ve yan sürgünlerde zayıflık görülür. Yaprakların rengi kirli ve gri yeşil renge dönmektedir.  Yaprak üzerinde kahverengi lekeler meydana gelir. Potasyum meyvenin sertliği için önemlidir. Potasyumlu gübrenin 2/3’ü toprak hazırlığı sırasında, 1/3’ü ise sulama ile toprağa verilmelidir. Mg gübresinin tamamı toprak hazırlığı sırasında verilmelidir.

Salatalık – Hıyar Bitkisinde Görülen Önemli Hastalıklar

  • Yalancı mildiyö
  • Külleme
  • Hıyar mozaik virüsü

Salatalık – Hıyar Bitkisinde Görülen Zararlılar

  • Yaprak bitleri
  • Beyaz sinek
  • Kırmızı örümcek

Nematod içeren topraklarda yetiştiricilik yapılmamalıdır. Hastalıklara karşı ekim nöbeti yapılması büyük önem taşımaktadır.

Sosyal Medyada Paylaşın:

BİRDE BUNLARA BAKIN

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

Maltepe Escort alanya Escort atasehir Escort istanbul escort manavgat Escort